برآورد مىشود ، و مردم ديگر شامل دهقانان [ ساكن در روستاها ] و اقوام تركمان و لر « 1 » و نيز ايلات و عشاير است كه كوچ‌نشين‌اند و مسكن معين ندارند و شمار جمعيت آنها هم به دقت دانسته نيست . شمار جمعيت جمعيت ايران را 6 ميليون نفر برآورد مىكنند . در مقايسه ، ژاپن كه جمعيت آن به 35 ميليون نفر مىرسد حدود 8 / 5 برابر ايران جمعيت دارد . ايران كه حدود 162 هزار « رى » مربع مساحت دارد ، در هر « رى » از خاك آن حدود 37 نفر ساكن‌اند ، حال آن‌كه در ژاپن ، با مساحت كل 284 / 23 « رى » مربع ، در هر « رى » حدود 150 نفر زندگى مىكنند . به اين قياس ، تراكم جمعيت در ژاپن بيش از چهار برابر ايران است ، و وسعت خاك ايران در برابر جمعيت كم آن از اينجا پيداست . اين وضع به علت [ كم‌آبى و ] باير بودن اراضى است . آب و هواى ايران و بيمارىهاى بومى تنوّع آب و هوا از آب و هواى نواحى ايران در روزنامه سفر سخن خواهد آمد . باز در اينجا به شرح آن مىپردازم . كشور ايران در نيمكرهء شمالى ميان عرض جغرافيايى 26 تا 40 درجه واقع است ، كه سراسر اين پهنه در منطقهء معتدله جاى دارد . از اين‌رو ، گرما و سرماى هواى آن ملايم است ، و فقط در جنوب ايران كه بيابان وسيع ممتدّ به عربستان افتاده ، و در مركز ايران در كوير نمك ، هوا از اعتدال بيرون و به حد غير قابل وصف سخت است . به خصوص در خليج فارس و سواحل آن گرماى هوا در تابستان چنان سخت و سوزان است كه فرنگىها اينجا را دنبالهء سرزمين گرم عربستان مىشمارند و ايرانيان هم اين ناحيه را ، چنان‌كه ياد شد ، گرمسير مىنامند . با آمدن فصل تابستان فضا و هواى ناحيه خليج فارس پر از ذره‌هاى ريگ مىشود كه از بيابان پهناور عربستان با وزش باد آمده است . سواى گرما ، رطوبت هوا در اينجا چنان است كه هوا به سواحل مه‌گرفته [ ژاپن ] در بهارمانند است ، به اندازه‌اى كه از زيادى مه و رطوبت نمىتوان سطح دريا را ديد . با اين‌كه اين هوا را بر عرشهء كشتى تجربه كردم [ و نه در ساحل ] باز سخت بود . بدترين اين وضع هنگام وزيدن باد جنوبى پيش مىآيد كه در اين حال آفتاب سوزان در

--> ( 1 ) . « عراق » نوشته كه به احتمال منظور « الوار » جمع لر به سياق قواعد جمع عربى است .